Leszczyński Leon (1880-1950), mistrz malarski, inicjator zrywu powstańczego w Pakości. Syn Ludwika i Agnieszki z domu Grodzkiej. Urodził się 20 stycznia 1880 r. w Strzelnie. W roku 1900 zamieszkał w Pakości, gdzie prowadził zakład malarski. Był aktywnym członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, w którym sprawował funkcje naczelnika, członka honorowego i prezesa. W czasie I wojny światowej wcielony do armii pruskiej, walczył na froncie zachodnim. W październiku 1918 r. uczestniczył w walkach jako obserwator artylerii w okolicach Chateau-Thierry i Laon. Zdezerterował i posługując się własnoręcznie podrobionym rozkazem wyjazdu wrócił do Pakości. Aby uniknąć odesłania na front przez lokalne władze niemieckie, udawał chorego. 11 listopada 1918 r. ks. J. Kurzawski polecił mu, jako działaczowi „Sokoła”, tworzenie oddziału powstańczego. 13 listopada 1918 r. został wybrany przewodniczącym Rado Robotniczo-Żołnierskiej. 23 listopada na czele kilku ochotników przystąpił do rozbrajania miejscowego oddziału niemieckiego. Pomimo oporu stacjonującej w cukrowni „Union” jednostki, akcja została zakończona sukcesem. W rękach powstańczych znalazło się 50 karabinów, a rozbrojony oddział powrócił do Torunia. Na żądanie zwrócenia broni ze strony 17 pułku pakoscy powstańcy odpowiedzieli odmownie. Leszczyński zdecydował się rozdać część przetrzymywanej w ratuszu broni członkom „Sokoła”. Resztę karabinów zmagazynowano w trzech punktach na terenie miasta: u Franciszka Mrówczyńskiego, w aptece Cegielskiego i w młynie Renatowicza. Jako przewodniczący rady dbał również o porządek w mieście i okolicy. W ramach tych działań dokonał w okolicznych wioskach aresztowania kilku kolonistów niemieckich, którzy nie podporządkowali się rozkazom władz powstańczych. Pozostawał w stałym kontakcie z przedstawicielem rady w Inowrocławiu. W grudniu 1918 roku burmistrz miasta Schrank powiadomił Leona Leszczyńskiego i Władysława Poczekaja, że zostali postawieni w stan oskarżenia pod zarzutem zdrady stanu, a władze prokuratorskie z Gniezna wydały nakaz aresztowania ich. Jednakże urzędujący w Pakości funkcjonariusz niemieckiej policji Weihsfuss, odmówił wykonania nakazu aresztowania w obawie przed gwałtowną reakcją mieszkańców. Dnia 29 grudnia 1918 roku przewodniczący rady uczestniczył w naradzie naczelników gniazd sokolich w Poznaniu. Następnego dnia zdał sprawozdanie z jej przebiegu i podzielił się z mieszkańcami Pakości wiadomościami o wybuchu powstania wielkopolskiego. 5 stycznia 1919 r. kompania pakoska wyruszyła do walki o Inowrocław. Leon Leszczyński został wybrany komendantem miasta i sprawował tę funkcję przez cały okres powstania. W okresie międzywojennym pełnił m.in. funkcję prezesa Towarzystwa Powstańców i Wojaków. Zmarł 12 listopada 1950 r. w Pakości.


opis działalności patriotycznej L. Leszczyńskiego - rękopis


Sment R. – Opis dziejów kompanii pakoskiej w Powstaniu Wielkopolskim, Pakość 1970, (maszynopis).

Łada H. – Udział społeczeństwa pakoskiego w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919, Pakość 1978.

  biogramy