Władysław Mańkowski (1898-1939) urodził się w Pakości 26.10.1898r. Ojciec Michał był z zawodu cieślą, matką była Józefa z d. Soszyńska. Miał pięcioro rodzeństwa: Bolesława, Stanisława, Czesława, Jana i Stefana. Do szkoły powszechnej Władysław uczęszczał w Pakości, naukę kontynuował w inowrocławskim gimnazjum. Następnie kształcił się w zawodzie księgowego, a praktykę odbywał w pakoskiej cukrowni. Tam też podjął pracę i awansował na stanowisko głównego księgowego. Z domu rodzinnego wyniósł głębokie poczucie patriotyzmu oraz zamiłowanie do działalności społecznej. W momencie wybuchu powstania wstąpił do formowanego w Pakości oddziału. Brał udział w walkach o Inowrocław i Łabiszyn. W 1920 roku podjął ponownie pracę w cukrowni na stanowisku głównego księgowego. W lipcu 1923 r. poślubił Walerię Łuczak, z którą miał czworo dzieci: Krystynę, Alfreda, Bogumiła i Ewelinę. Władysław Mańkowski brał czynny udział w życiu Pakości. Zasiadał m.in. we władzach Bractwa Kurkowego, które zajmowało się organizowaniem obchodów świąt narodowych i uroczystości okolicznościowych: zabaw, wycieczek i wieczornic. Najważniejszym świętem bractwa był turniej o tytuł króla kurkowego. W. Mańkowski zdobywał w  czasie tych zawodów liczne nagrody. Był również jednym z prezesów założonego w 1900 r. przez S. Jesionowskiego Towarzystwa Śpiewu „Halka” oraz członkiem chóru kościelnego „Lutnia”. Brał udział w pracach komitetu powstałego dla sprowadzenia zwłok ks. Kurzawskiego do Pakości. Jako członek powstałego 1 stycznia 1923 r. Towarzystwa Powstańców i Wojaków pracował w sekcji, której zadaniem było zbieranie materiałów potrzebnych do opracowania historii kompanii pakoskiej. Należał do Związku Cukrowników Polskich. Kiedy zamknięto pakoską cukrownię, pozostawał bez pracy. W tym okresie podejmował zajęcia dorywcze. W marcu 1938 r. przeniósł się do Pelplina, gdzie otrzymał pracę księgowego. Również tutaj nie zaprzestał działalności społecznej. Został aktywnym członkiem Polskiego Związku Zachodniego. 1 września 1939 r. zastał go w pracy. Żona z dziećmi ewakuowała się dzień wcześniej wynajętą furmanką do miejscowości Osie. Tam 2 września dotarł również W. Mańkowski. Gdy wojska niemieckie odcięły Pomorze od reszty Polski, powrócił do Pelplina. Został zatrzymany przez Niemców i zmuszony do oddania odznaczeń z powstania, bractwa kurkowego i broni. W cukrowni wypowiedziano mu pracę. Najgorsze nastąpiło 18 września, kiedy to wraz z grupą pracowników cukrowni został aresztowany. Byli to w większości działacze polskich związków i towarzystw. Przewieziono ich do zamienionego na więzienie gmachu seminarium duchownego. Tam byli bici i torturowani przez hitlerowców. Około 23 października W. Mańkowski wraz z innymi więźniami został wywieziony z Pelplina do Lasu Szpęgawskiego, gdzie zginął męczeńską śmiercią.

 

Jacek Kubacki, Wspomnienie o Władysławie Mańkowskim, m-pis.

 

 biogramy