Stolpe Stanisław (1891-1952) – urodzony 18.04.1891 r. w Pakości. Syn Franciszka i Józefy Bartoszak. Porucznik Wojska Polskiego, powstaniec kompanii pakoskiej . Miał czworo młodszego rodzeństwa (bracia: Ludwik, Adam, Antoni i siostra Zofia z m. Lewandowska). Ojciec pracował jako urzędnik w pakoskiej fabryce.  Ukończył 6 klas Szkoły Ludowej i 2 klasy Szkoły Handlowej w Pakości.  Następnie kontynuował naukę w zawodzie kupca w pakoskim Rolniku. W wieku lat 14 odbył 2-miesięczny kurs w szkole handlowej w Toruniu. Dalszą praktykę odbywał w Inowrocławiu w Banku Kwilecki, Potocki i S-ka oraz w firmie Abramczyk Następca. W tym okresie czasu S. Stolpe brał czynny udział w pracach organizacji patriotycznych działających na terenie Inowrocławia: Towarzystwa Gimnastycznego Sokół oraz Towarzystwa Młodzieży Kupieckiej. 12 października1911 r. został powołany do wojska pruskiego do 2 kompanii 42 pułku piechoty. 18.09.1913 został zwolniony do cywila w stopniu st. strzelca. Do wybuchu I wojny światowej pracował w Tucholi. Powołany do wojska, od 9.08.1914 do 10.08.1915, był przydzielony do samodzielnej kompanii XVII korpusu (5.02.1915 mianowany na stopień kaprala). Od 11.08.1915 do 23.12.1916 sprawował funkcję kierownika biura rentowego przy oddziale zabezpieczenia taboru XVII korpusu w Gdańsku. W okresie od 24.12.1916 do 8.04.1917 był drużynowym przy 217 samodzielnym korpusie (walczył m. in. pod Małą Berezyną). Od 9.04.1917 do 31.10.1918 pełnił obowiązki dowódcy plutonu w 8 kompanii 204 rezerwowego pułku piechoty w Rumunii (18.08.1917 otrzymał awans na sierżanta). W czasie I wojny światowej 40 miesięcy spędził na linii frontu. Zwolniony z armii niemieckiej powrócił do Pakości. Z chwilą formowania oddziału powstańczego 5.01.1918 r. powierzono mu stanowisko zastępcy dowódcy, które pełnił do chwili wycofania kompanii z frontu północnego w maju 1919 r. Uczestniczył w walkach o Inowrocław i Łabiszyn. W czasie obrony linii Noteci w rejonie Antoniewa i Pszczółczyna sprawował bezpośrednie dowództwo na froncie nad kompanią pakoską . Po konflikcie Władysława Poczekaja z kpt. Janem Tomaszewskim i przeniesieniu tego pierwszego do 2 baonu 4 pułku strzelców wielkopolskich, Stolpe został faktycznym dowódcą pododdziału. 29 stycznia 1919 r. rozkazem szefa sztabu frontu północnego Mieczysława Palucha przydzielono na to stanowisko Jana Czerniaka. Stolpe pozostał jednocześnie jego zastępcą. Funkcję tę pełnił nieprzerwanie podczas walk pod Kcynią i Gołańczą do momentu przeniesienia kompanii pakoskiej do Poznania i wcielenia jej do 1 batalionu 9 pułku strzelców wielkopolskich. 24.06.1919 został awansowany na stopień podporucznika i pełnił funkcję oficera gospodarczego przy I baonie 9 pułku strzelców wielkopolskich, z którym brał udział w walkach na froncie południowym powstania wlkp. pod Rawiczem i Krotoszynem. 23.08.1919 rozkazem dowódcy został przeniesiony do sztabu 67 pułku piechoty. 16.12. 1919 trafił z kolei do sztabu 17 dywizji piechoty w Jarocinie. Z dywizją tą brał udział w walkach na froncie polsko-bolszewickim. 6.03.1920 rozkazem dowódcy dywizji przydzielony został do sztabu 70 pułku piechoty. Od 21.07.1920 do 5.10.1920 z powodu choroby przebywał w szpitalu wojskowym w Krotoszynie. Po powrocie do jednostki objął stanowisko dowódcy 9 kompanii baonu zapasowego 70 pp. 1.02.1921 otrzymał awans na stopień porucznika. 6.08.1921 został skierowany na kurs dowódców kompanii. Po zakończeniu działań wojennych i powrocie do Pleszewa złożył podanie o zwolnienie z wojska. 15.10.1921 został przeniesiony do rezerwy.  Wraz z S. Omińskim, R. Smentem i S. Schumacherem występował jako świadek w procesie sądowym, jaki wytoczono J. Tomaszewskiemu za szerzenie w książce "Walka o Noteć" nieprawdziwych informacji o dezercji kompanii pakoskiej z pola walki pod Antoniewem w styczniu 1919r. Na przełomie lipca i sierpnia 1927r. odbył 6-tygodniowe ćwiczenia dla rezerwistów w kwatermistrzostwie 70 pułku piechoty.  W okresie międzywojennym zamieszkiwał w Bydgoszczy przy ulicy 20 stycznia 1920r. 33, a później przy Gdańskiej 51 . Początkowo pracował jako kierownik oddziału Banku Ziemian w Bydgoszczy. W późniejszym okresie prowadził działalność gospodarczą handlując ziemiopłodami przy ulicy Gdańskiej 42 (handlował m.in. jęczmieniem na potrzeby bydgoskiego browaru). W latach 1934-39 prowadził finanse Zrzeszenia Towarzystw Kupieckich (sekcja rolniczo-handlowa). W 1937 r. był wiceprezesem Giełdy Zbożowo-Towarowej w Bydgoszczy. Brał udział w rocznicowych zjazdach w Pakości organizowanych przez Towarzystwo Powstańców i Wojaków. Cały czas czynnie działał na niwie społecznej należąc do Związku Oficerów Rezerwy i Towarzystwa Przyjaciół Strzelca. W sierpniu 1931 jego siostra Zofia Lewandowska i jej mąż Kazimierz zostali zamordowani przez swojego sąsiada Ignacego Krantza. Zbrodnia odbiła się głośnym echem w Pakości i okolicy. Zmobilizowany we wrześniu 1939 r. walczył w bitwie nad Bzurą. Pod Sochaczewem został wzięty do niewoli. Cały okres okupacji spędził w niemieckich oflagach: Dössel, Itzehoe, Kassel. Obozowa "dieta" spowodowała złagodzenie objawów cukrzycy, na którą cierpiał już w okresie międzywojennym. Po wojnie wrócił do Bydgoszczy. Działał aktywnie w Zrzeszeniu Kupców Samodzielnych (sekcja rolniczo-handlowa). Mieszkał początkowo na Chłopickiego a później przy ulicy Rejtana 6. Zmagał się z zaawansowaną cukrzycą. Zmarł 23.10.1952 roku na raka trzustki w szpitalu w Bydgoszczy. Pochowany na cmentarzu parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa przy ul. Ludwikowo 2. Ożenił się z Jadigą Schade, ewangeliczką, wdową po burmistrzu Krotoszyna Rasbachu (zm. 19.10.1972). Miał córkę Anitę Urszulę (z m. Wiśniewską, ur. 4.08.1924r.). Odznaczony Krzyżem Walecznych (nr 6095), Odznaką Pamiątkową Wojsk Wielkopolskich.

Sment R. – Opis dziejów kompanii pakoskiej w Powstaniu Wielkopolskim, Pakość 1970, (maszynopis).

Łada H. – Udział społeczeństwa pakoskiego w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919, Pakość 1978.

CAW - akta osobowe

Relacja Zdzisława Wiśniewskiego

Marek Puczkarski

  opinia dowódcy I batalionu 9 pułku strzelców wlkp. o S. Stolpe

Grób Stanisława Stolpe na cmentarzu w Bydgoszczy

Sment R. – Opis dziejów kompanii pakoskiej w Powstaniu Wielkopolskim, Pakość 1970, (maszynopis).

Łada H. – Udział społeczeństwa pakoskiego w Powstaniu Wielkopolskim 1918/1919, Pakość 1978.

CAW - akta osobowe

Relacja Zdzisława Wiśniewskiego

 

biogramy